أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
178
قانون ( فارسى )
ورمهاى غير گرم سه نوعند بقرار زير : ورمهاى سرطانى ، ورمهاى سخت و ورمهاى غدهاى . اكثر ورمهاى سخت و ورمهاى سرطانى ، حريفى ( كنارهنشين ) هستند . ورمهاى غدهاى عبارتند از خنازير و سلعه ( بافت غدهاى مانند نرم ) . فرق ميان ورمهاى غدهاى از يك طرف و ورمهاى سرطانى و ورمهاى سخت از طرف ديگر اين است كه ، ورمهاى غدهاى يا از داخل خود غدهها بروز مىكنند مانند ورم كردن خود غده ، و يا ورم به سطح غده چسبيده است ، مانند خنازير . ليكن ورمهاى سرطانى و ورمهاى سخت در اندام فروميروند و با گوهر اندام درمىآميزند . فرق بين ورمهاى سرطانى و ورمهاى سخت اين است كه ورم سخت آرام و بىحركت است و حس را از بين مىبرد و يا اندام را تباه مىگرداند و هيچ دردى همراه ندارد و ليكن ورم سرطانى جنبنده است ، فزونى مىيابد ، درد و آزار همراه دارد ، بيخ و ريشههاى آن در اندامها ريشه مىدواند و با وجود سرطان ، حس از بين نمىرود مگر اينكه ورم سرطانى بسيار دوام يابد كه آنگاه اندام را مىكشد و حس اندام نابود مىشود . بعيد نيست كه ورم سرطانى و ورم سخت در گوهر يكى ولى در روىآورد و پديده متفاوت باشند . ورمهاى سخت سودائى از ريشه سخت پديد مىآيند و ممكن است برخى از آنها بهويژه آنهائى كه خونى ( دموى ) هستند در اصل سخت نباشند و بعدا سخت گردند و احتمالا در ورمهاى سخت بلغمى نيز چنين حالتى روى مىدهد . ورم سخت سودائى با ورم غدهاى و سلعه و همچنين ورم غدهاى و ورم سلعه باهم فرق دارند . ورم سودائى در عصب گره مىشود و در گره شدن جاىگيرتر است و محل لمس كردن آن عصبى است . اگر اين محل ورم را كه بر عصب قرار دارد مالش دهيم شايد ناپديد شود ولى ممكن است رجعت كند . اما اگر آن را با داروى قوى ، بدون مالش و فشار دست از بين ببريم به كلى ناپديد مىشود و بازنمىگردد . ورم سودائى غالبا بر اثر خستگى و بوسيله مواد سنگين از قبيل سرب و همانند سرب از بين مىرود . ورمهاى بلغمى دو نوعند : ورم نامتراكم ( سست ) و سلعهء نرم . فرق ميان اين دو آن است كه ، سلعه در غلاف جاى دارد و منفرد است و ليكن ورم نامتراكم با اندام درآميخته است و از آن جدا نيست . اكثر ورمهاى زمستانى از نوع بلغمى هستند و همه آنها حتى ورمهاى گرم بلغمى برنگ سفيد مىباشند . و بدان كه ورمهاى بلغمى از حيث غلظت و سستى و لطافت بلغم كه ماده اوليه آنهاست باهم تفاوت دارند ؛ گاهى شبيه ورم سودائى هستند و گاهى شبيه ورم بادى . بسيار اتفاق مىافتد كه در حالات بروز بيمارى ، بلغم رقيق در رشتههاى پى پائين مىآيد تا به رشته پىهاى ماهيچههاى پائين حنجره و پائينتر از آن برسد .